Trong nhiều năm, cuộc đua AI toàn cầu chủ yếu xoay quanh các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), GPU và những đột phá về thuật toán. Tuy nhiên, khi AI bước vào giai đoạn triển khai ở quy mô công nghiệp, một cuộc cạnh tranh mới đang hình thành. Đó là cuộc đua xây dựng Sovereign AI – khả năng sở hữu, vận hành và kiểm soát hạ tầng AI ngay trong lãnh thổ quốc gia.
Từ Anh, Đức, Hàn Quốc đến UAE hay New Zealand, ngày càng nhiều chính phủ và doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào Sovereign Compute, Sovereign Cloud và AI Factory nhằm đảm bảo chủ quyền dữ liệu, tăng cường năng lực đổi mới và giảm sự phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ nước ngoài.
Sovereign AI là gì?
Sovereign AI là khả năng một quốc gia phát triển, triển khai và vận hành các hệ thống AI dựa trên dữ liệu, hạ tầng và năng lực tính toán do chính quốc gia đó kiểm soát.
Khác với việc chỉ sử dụng các dịch vụ AI từ bên ngoài, Sovereign AI đòi hỏi các quốc gia phải xây dựng nền tảng công nghệ cốt lõi bao gồm:
• Sovereign Compute – năng lực tính toán AI trong nước
• Sovereign Cloud – hạ tầng đám mây đáp ứng yêu cầu lưu trữ và xử lý dữ liệu nội địa
• Sovereign Data – quyền kiểm soát dữ liệu quốc gia
• Sovereign Models – các mô hình AI được phát triển hoặc tinh chỉnh cho nhu cầu riêng của từng quốc gia
Theo Jensen Huang, nhà sáng lập và CEO NVIDIA, trong kỷ nguyên AI tạo sinh, chủ quyền dữ liệu không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là một yêu cầu kinh tế và văn hóa đối với mỗi quốc gia.
Vương quốc Anh: Từ "AI Maker" đến hạ tầng AI quốc gia
Một trong những ví dụ điển hình nhất hiện nay là Vương quốc Anh.
Tại London Tech Week năm 2025, Chính phủ Anh tuyên bố mục tiêu trở thành "AI Maker, Not AI Taker" – quốc gia tạo ra AI thay vì chỉ sử dụng AI.
Sau một năm, chiến lược này đang được hiện thực hóa thông qua hàng loạt khoản đầu tư vào hạ tầng AI.
Nổi bật nhất là Isambard-AI, siêu máy tính AI mạnh nhất nước Anh hiện nay, được xây dựng trên hơn 5.400 siêu chip NVIDIA GH200 Grace Hopper và vận hành hoàn toàn bằng nguồn điện không phát thải carbon.
Song song với đó, Chính phủ Anh thành lập Sovereign AI Fund nhằm hỗ trợ các startup AI nội địa tiếp cận năng lực tính toán quy mô lớn để phát triển các mô hình AI thế hệ mới.
Nhiều doanh nghiệp AI của Anh đang tận dụng hạ tầng này để phát triển agentic AI, AI coding, reinforcement learning và các hệ thống AI có khả năng tự cải thiện.
Điều này cho thấy cuộc đua AI hiện không còn chỉ xoay quanh việc phát triển mô hình mà còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán quy mô lớn.
Oracle và NVIDIA thúc đẩy Sovereign AI trên phạm vi toàn cầu
Trong khi các chính phủ xây dựng chiến lược AI quốc gia, các nhà cung cấp công nghệ cũng đang phát triển các giải pháp hỗ trợ Sovereign AI.
Tại GTC, Oracle và NVIDIA đã công bố mở rộng hợp tác nhằm triển khai các AI Factory trên toàn cầu.
Thông qua sự kết hợp giữa hạ tầng cloud phân tán của Oracle và nền tảng AI của NVIDIA, các chính phủ và doanh nghiệp có thể triển khai các dịch vụ AI ngay trong lãnh thổ quốc gia hoặc trung tâm dữ liệu riêng của mình.
Các giải pháp như OCI Dedicated Region, Oracle Alloy, Oracle EU Sovereign Cloud và Oracle Government Cloud cho phép khách hàng duy trì quyền kiểm soát đối với dữ liệu, vị trí lưu trữ và các chính sách bảo mật.
Theo Oracle, đây là nền tảng giúp các quốc gia khai thác AI mà vẫn đảm bảo yêu cầu về chủ quyền số và bảo vệ dữ liệu chiến lược.
AI Factory đang trở thành hạ tầng chiến lược quốc gia
Khái niệm AI Factory xuất hiện ngày càng nhiều trong các chiến lược AI quốc gia.
Nếu các trung tâm dữ liệu truyền thống được thiết kế để lưu trữ và xử lý dữ liệu, AI Factory được xây dựng với mục tiêu sản xuất trí tuệ nhân tạo ở quy mô lớn.
Một AI Factory hiện đại bao gồm:
• Hàng chục nghìn GPU hiệu năng cao
• Hạ tầng mạng tốc độ cực cao
• Hệ thống lưu trữ tối ưu cho AI
• Nền tảng huấn luyện và suy luận AI
• Nguồn điện quy mô hàng chục đến hàng trăm MW
Không còn là tài sản của riêng các tập đoàn công nghệ, AI Factory đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển kinh tế số của nhiều quốc gia.
Hàn Quốc đang thúc đẩy các AI Factory quy mô lớn với sự tham gia của Naver và NVIDIA.
Các quốc gia Trung Đông như UAE và Saudi Arabia đang đầu tư hàng chục tỷ USD để xây dựng hạ tầng AI phục vụ chiến lược hậu dầu mỏ.
Trong khi đó, châu Âu đang phát triển các AI Factory và Sovereign Cloud nhằm giảm sự phụ thuộc vào các hyperscaler nước ngoài.
Cuộc đua AI đang chuyển từ mô hình sang hạ tầng
Trong giai đoạn đầu của làn sóng AI, câu hỏi lớn nhất là mô hình nào mạnh hơn.
Ngày nay, câu hỏi đang dần thay đổi.
Ai sở hữu hạ tầng tính toán?
Ai kiểm soát dữ liệu?
Ai có đủ năng lực điện, GPU và trung tâm dữ liệu để vận hành AI ở quy mô quốc gia?
Sự dịch chuyển này đang biến Sovereign Compute, Sovereign Cloud và AI Factory trở thành những tài sản chiến lược tương tự như điện năng, viễn thông hay hạ tầng giao thông trong nền kinh tế số.
Đối với các quốc gia, khả năng làm chủ hạ tầng AI không chỉ quyết định năng lực cạnh tranh công nghệ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và an ninh số trong tương lai.
Khi AI trở thành nền tảng của nền kinh tế số thế hệ mới, cuộc đua toàn cầu sẽ không chỉ là cuộc đua phát triển mô hình AI.
Đó sẽ là cuộc đua xây dựng hạ tầng AI chủ quyền.
Bài article đăng CEO
Sovereign AI: Why nations are investing billions in AI factories
Trong hai năm qua, phần lớn các cuộc thảo luận về AI đều xoay quanh một câu hỏi quen thuộc: mô hình nào mạnh hơn? Từ ChatGPT, Gemini, Claude cho đến hàng loạt mô hình mã nguồn mở, thế giới dường như đang tập trung vào cuộc cạnh tranh về thuật toán, số lượng tham số và khả năng suy luận.
Nhưng khi quan sát những gì đang diễn ra tại Anh, Hàn Quốc, Đức, UAE, Saudi Arabia và nhiều quốc gia khác, tôi cho rằng cuộc đua AI đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.
Đó không còn là cuộc đua về mô hình. Đó là cuộc đua về hạ tầng.
Sovereign AI đang trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều quốc gia
Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia xem điện, giao thông, viễn thông và năng lượng là những hạ tầng chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ngày nay, AI đang dần được nhìn nhận theo cách tương tự.
Ngày càng nhiều chính phủ nhận ra rằng việc chỉ sử dụng các nền tảng AI do nước ngoài cung cấp có thể không đủ để đảm bảo khả năng cạnh tranh trong dài hạn. Khi AI bắt đầu tác động đến mọi lĩnh vực từ kinh tế, giáo dục, y tế đến quốc phòng, quyền kiểm soát dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng số trở thành những yếu tố mang ý nghĩa chiến lược.
Đó là lý do khái niệm Sovereign AI xuất hiện ngày càng nhiều trong các chương trình phát triển quốc gia.
Mục tiêu không chỉ là sử dụng AI. Mục tiêu là làm chủ AI.
Muốn có Sovereign AI, trước tiên phải có Sovereign Compute
AI không được tạo ra chỉ bằng thuật toán. AI được xây dựng trên GPU, bộ nhớ, trung tâm dữ liệu, hạ tầng mạng và nguồn điện. Đó là lý do chúng ta đang chứng kiến làn sóng đầu tư hàng tỷ USD vào AI Factory, Sovereign Cloud và các siêu máy tính AI trên toàn thế giới.
Tại Anh, Chính phủ đang đầu tư mạnh vào Isambard-AI, siêu máy tính AI được xây dựng trên hơn 5.400 siêu chip NVIDIA GH200 Grace Hopper. Đồng thời, Sovereign AI Fund được thành lập nhằm hỗ trợ các startup AI trong nước tiếp cận năng lực tính toán quy mô lớn.
Tại Hàn Quốc, NVIDIA và Naver đang thúc đẩy các dự án AI Factory với tham vọng phát triển hạ tầng AI ở quy mô hàng trăm nghìn GPU.
Tại Trung Đông, UAE và Saudi Arabia đang đầu tư hàng chục tỷ USD để xây dựng năng lực AI quốc gia như một phần trong chiến lược đa dạng hóa nền kinh tế và chuẩn bị cho giai đoạn hậu dầu mỏ.
Trong khi đó, Oracle và NVIDIA vừa mở rộng hợp tác nhằm triển khai các mô hình Sovereign AI trên phạm vi toàn cầu, cho phép các quốc gia và doanh nghiệp xây dựng AI Factory, Sovereign Cloud và năng lực AI ngay trong lãnh thổ của mình.
Điểm chung của tất cả những sáng kiến này là gì? Đó là xây dựng năng lực tính toán trong nước.
Cuộc đua AI đang chuyển từ "sử dụng AI" sang "sở hữu năng lực AI"
Điều đáng chú ý là Sovereign AI không còn là câu chuyện dành riêng cho các cường quốc công nghệ.
Trước đây, việc xây dựng hạ tầng AI quy mô lớn gần như chỉ nằm trong khả năng của các hyperscaler hoặc một số tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Ngày nay, mọi thứ đang thay đổi.
Sự xuất hiện của Sovereign Cloud, AI Factory và các mô hình triển khai AI linh hoạt đang giúp nhiều quốc gia chủ động hơn trong việc phát triển năng lực AI của riêng mình. Chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển từ việc mua dịch vụ AI sang xây dựng năng lực AI.
Đây không đơn thuần là câu chuyện công nghệ. Nó liên quan đến khả năng giữ dữ liệu trong nước, phát triển nguồn nhân lực AI, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra giá trị kinh tế từ chính hệ sinh thái số của mỗi quốc gia.
Những quốc gia sở hữu hạ tầng AI sẽ có nhiều cơ hội hơn để phát triển các mô hình AI phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa, quy định và nhu cầu riêng của mình thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng bên ngoài.
AI Factory sẽ trở thành hạ tầng chiến lược mới
Nếu thế kỷ trước chứng kiến các quốc gia cạnh tranh về cảng biển, sân bay, đường cao tốc hay mạng lưới viễn thông, thì trong thập kỷ tới, AI Factory có thể trở thành một trong những hạ tầng chiến lược quan trọng nhất.
AI Factory không đơn thuần là một trung tâm dữ liệu lớn hơn. Đó là những cơ sở hạ tầng được thiết kế chuyên biệt để sản xuất trí tuệ nhân tạo ở quy mô công nghiệp. Bên trong đó là hàng chục nghìn GPU hiệu năng cao, hệ thống lưu trữ tối ưu cho AI, mạng kết nối tốc độ cực cao và nguồn điện có thể đạt hàng chục hoặc hàng trăm megawatt.
Những AI Factory này sẽ trở thành nền tảng cho các ngành công nghiệp tương lai, từ sản xuất thông minh, y tế, tài chính, khoa học đến các dịch vụ công.
Cũng giống như điện năng từng thúc đẩy cuộc cách mạng công nghiệp và Internet thúc đẩy nền kinh tế số, AI Factory có thể trở thành động lực của nền kinh tế AI trong những thập kỷ tới.
Hạ tầng sẽ quyết định tốc độ đổi mới
Trong giai đoạn đầu của làn sóng AI, lợi thế thuộc về những tổ chức sở hữu mô hình tốt nhất. Trong giai đoạn tiếp theo, lợi thế có thể thuộc về những quốc gia và doanh nghiệp sở hữu hạ tầng tốt nhất. Bởi cuối cùng, mọi mô hình AI đều cần được huấn luyện, triển khai và vận hành trên những nền tảng tính toán thực tế. Đó là lý do tôi tin rằng câu hỏi quan trọng nhất của kỷ nguyên AI không còn là: "AI nào mạnh nhất?", mà là: "Ai sở hữu hạ tầng để vận hành AI ở quy mô lớn?"
Cuộc đua AI vẫn đang tăng tốc, nhưng ngày càng rõ ràng rằng tương lai sẽ không chỉ được quyết định bởi các mô hình AI. Tương lai sẽ được quyết định bởi những quốc gia có khả năng xây dựng Sovereign Compute, Sovereign Cloud và AI Factory cho riêng mình.
