Chip nhớ vào tay AI, thị trường phần cứng tiêu dùng lao đao

Cơn khát chip nhớ do trí tuệ nhân tạo (AI) đang lan rộng khắp chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy nhiều nhà sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng vào thế bị động. Theo Nikkei Asia, trong bối cảnh nguồn cung bộ nhớ ngày càng bị siết chặt, nhiều hãng buộc phải hạ dự báo xuất xưởng năm 2026, thậm chí tháo dỡ linh kiện bộ nhớ cũ từ hàng tồn kho để phục vụ các mẫu sản phẩm mới.

Tình trạng thiếu hụt này được dự báo sẽ kéo dài ít nhất đến hết năm nay, và có thể sang tận năm 2027, theo nhận định của nhiều lãnh đạo trong ngành.

Những phân khúc chịu ảnh hưởng nặng nhất là các thiết bị điện tử tiêu dùng tầm trung và giá rẻ, bao gồm TV, đầu thu kỹ thuật số, router gia đình, máy tính bảng phổ thông, smartphone và máy tính cá nhân. Ngành ô tô cũng nằm trong nhóm rủi ro cao, do yêu cầu chu kỳ kiểm định linh kiện dài và phức tạp hơn.

Từ cuối năm ngoái, nhiều hãng sản xuất PC và điện tử đã trực tiếp cử nhân sự đến “gõ cửa” các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu như Samsung Electronics và SK hynix để tìm kiếm nguồn cung bổ sung. Tuy nhiên, phần lớn đều không đạt kết quả, do các hãng bộ nhớ ưu tiên công suất cho khách hàng AI và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây, những bên sẵn sàng trả giá cao cho HBM và các dòng bộ nhớ tiên tiến.

HBM, loại bộ nhớ băng thông cao được xếp chồng từ nhiều chip DRAM, hiện là thành phần then chốt trong phần cứng AI, đặc biệt là GPU của Nvidia và các hệ thống máy chủ AI. Khi nhu cầu từ các nhà phát triển chip AI vượt xa phần còn lại của thị trường, các hãng bộ nhớ gần như không còn dư địa để đáp ứng các khách hàng điện tử tiêu dùng nhạy cảm về giá.

Một quản lý tại một nhà sản xuất chip nhớ nhận định, những thương hiệu từng ép giá và cắt giảm đơn hàng trong giai đoạn thị trường suy yếu đang gặp bất lợi lớn khi chu kỳ tăng trưởng mới xuất hiện. Trong bối cảnh hiện tại, mối quan hệ với nhà cung cấp bộ nhớ trở thành yếu tố sống còn.

Theo ông P.S. Pua, CEO của Phison Electronics, nhu cầu mạnh từ máy chủ và AI sẽ tiếp tục đẩy giá flash NAND tăng cao đến hết năm 2026. Điều này khiến nhiều nhà sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng khó có khả năng “chịu đựng” chi phí. TV, đầu thu kỹ thuật số và các sản phẩm giá rẻ được dự báo sẽ chịu tác động nặng nề nhất, với sản lượng xuất xưởng sụt giảm rõ rệt.

Để ứng phó, một số nhà sản xuất PC đang thiết kế lại các mẫu máy cấp thấp với khe cắm bộ nhớ mở rộng, cho phép người dùng tự nâng cấp sau. Những hãng khác đã chủ động cảnh báo đối tác kênh phân phối về khả năng tăng giá bán khi chi phí bộ nhớ leo thang.

Một giải pháp “chữa cháy” khác là tháo chip nhớ từ các thiết bị tồn kho không còn sử dụng để tái lắp ráp. Tuy nhiên, cách làm này chỉ phù hợp với thị trường thứ cấp hoặc các sản phẩm giá rẻ, do có thể ảnh hưởng đến độ bền và chất lượng linh kiện.

Chủ tịch Asustek Computer, ông Jonney Shih, cho biết toàn ngành PC gần như chắc chắn sẽ tăng giá sản phẩm mới trong năm 2026. Asus đang tái thiết kế danh mục sản phẩm để tối ưu lượng bộ nhớ có thể đảm bảo, đồng thời điều chỉnh cấu hình cho phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.

Một lãnh đạo chuỗi cung ứng tại Nhật Bản thậm chí đưa ra lời cảnh báo trực diện với người tiêu dùng: nếu có kế hoạch mua máy tính hay điện thoại, nên mua sớm, bởi giá chắc chắn sẽ tăng. Tỷ trọng chi phí chip nhớ trong tổng chi phí linh kiện của một chiếc máy tính hiện đã tăng từ khoảng 15% lên gần 40%.

Thực tế, giá bán đã bắt đầu phản ánh áp lực này. Mẫu laptop cao cấp LG Gram Pro AI 2026 hiện có giá tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, nhiều hãng smartphone như Xiaomi, Oppo và Vivo đã cắt giảm dự báo xuất xưởng năm 2026 từ 10-15% so với năm 2025.

Samsung Electronics, dù là nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Lãnh đạo mảng di động của Samsung thừa nhận áp lực giá bộ nhớ đang đe dọa trực tiếp đến sản lượng smartphone của hãng. Ngành ô tô được dự báo sẽ đối mặt tình trạng còn khó khăn hơn, do thiếu nguồn lực kiểm định và hỗ trợ kỹ thuật từ các nhà sản xuất bộ nhớ.

Một nguyên nhân cốt lõi khác là việc các thiết bị phổ thông vẫn phụ thuộc vào các thế hệ DRAM cũ như DDR4 và LPDDR4, trong khi Samsung, SK hynix và Micron đang dần ngừng sản xuất DDR4 để tập trung cho HBM, DRAM tiên tiến và bộ nhớ phục vụ AI.

Hệ quả là giá DDR4 tăng phi mã. Theo TrendForce, giá giao ngay của DDR4 16GB đã tăng hơn 2.300% so với cùng kỳ năm trước, trong khi giá hợp đồng dài hạn cũng tăng khoảng 60% trong năm 2025 và dự kiến tiếp tục tăng mạnh trong năm 2026.

Flash NAND cũng không nằm ngoài xu hướng. Dữ liệu từ Omdia cho thấy giá NAND trong quý I/2026 dự kiến tăng khoảng 120% so với cùng kỳ, do nhu cầu lưu trữ cho suy luận AI tăng vọt và nguồn cung không kịp mở rộng.

Trong bối cảnh này, các nhà sản xuất điện tử buộc phải lựa chọn giữa tăng giá bán hoặc cắt giảm cấu hình sản phẩm. Ngược lại, các hãng chip nhớ lại đang hưởng lợi lớn, với biên lợi nhuận tăng mạnh trên toàn ngành.

Theo các chuyên gia, chu kỳ tăng trưởng đặc biệt này của ngành bộ nhớ có thể kéo dài ít nhất đến năm 2027, khi AI tiếp tục giữ vai trò trung tâm. Một hệ quả rõ ràng là người tiêu dùng sẽ có xu hướng giữ thiết bị lâu hơn, còn các sản phẩm công nghệ giá rẻ sẽ ngày càng khó duy trì mức giá như trước.